توجه * توجه

سایت در دست بازطراحی است

لطفا صبور باشید

خانه / حوزه موضوعات / متفرقه / انگیزه‌ی مسلمانان از فتوحات، قدرت طلبی یا هدایت مردم ؟

انگیزه‌ی مسلمانان از فتوحات، قدرت طلبی یا هدایت مردم ؟


انگیزه‌ی مسلمانان از فتوحاتاما اینکه انگیزه‌ی مسلمانان از این فتوحات چه بوده است؟ چه اتفاقی در شبه جزیره‌ی عربستان افتاد که پس از گذشت تقریبی ۳۵ سال از ظهور پیامبر خاتم(صلّی الله علیه وآله وسلم) امپراطوری عظیم ساسانی پس از پانصد سال قدمت و تجربه، به یک‌باره توسط اعراب بادیه‌نشین تازه مسلمان شکست خورده و پادشاه آن مجبور به فرار شد؟
قبل از هر چیز لازم است که فتوحات مسلمانان را حیث انگیزه به دو بخش اولیه و ثانویه تقسیم کنیم. همان‌طور که از منابع روشن می‌شود در یک جواب کلی انگیزه‌های اعتقادی، اقتصادی و سیاسی را می‌توان برشمرد.
بخش اولیه: بدون شک، شرکت گروهی از مهاجمان در اوایل فتوحات، بر پایه‌ی ایمان و شور مذهبی و با قصد جهاد و نشر اسلام بوده است. همان‌طور که حضور تعداد زیادی از اصحاب پیامبر در این جنگ‌ها بیشتر با این هدف صورت می‌گرفت.
در بین سپاهیان عرب عده‌ای یافت می‌شدند که داوطلبانه و با زبان روزه به استقبال شهادت می‌رفتند. اینان که کشتن و کشته شدن در نبرد را یکسان تلقی می‌کردند، پیداست که در راه دین خود می‌جنگیدند و عدالت و مساوات را شعار خویش ساخته بودند و با همین شوق به عدالت وعلاقه به مساوات بود که قسمت عمده‌ی دنیای متمدن آن روز را که طعمه‌ی دولت‌های ایران و بیزانس شده بود از کام آنان بیرون کشیدند.
عرب‌ها گر چه به‌تازگی مسلمان شده بودند اما ایمان آن‌ها به خدا و پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) و قرآن توانست آنان را برای فعالیت و تحرّک بیشتر برانگیزاند.
مفاهیمی چون جهاد، شهادت و بهشت از نظر معنوی، اساسی‌ترین مفاهیمی بود که در شعارها و سخنرانی‌های تبلیغی در جنگ‌ها به‌کار می‌رفت. آن ها هدف خود را توسعه‌ی اسلام معرفی می‌کردند و این آیین را فلاح، رستگاری و رهایی بخش‌آن‌ها از ستم می‌دانستند.این هدف می‌توانست برای بسیاری از مردمانی که در ایران و روم زیر فشار حکومت‌های پرهزینه و ستم‌کار بودند، نویدبخش رهایی باشد.
در جنگ با ایرانیان رستم از نماینده‌ی مسلمانان درباره‌ی هدف آن‌ها پرسش کرد و او چنین پاسخ داد: هدف نشر اسلام است که مهم‌ترین ارکان آن شهادت به توحید و نبوّت و پذیرش قرآن است. رستم پرسید: دیگر چه؟ آن شخص گفت: هدف بیرون بردن بندگان خدا از عبادت انسان‌ها به‌سوی عبادت پروردگار است. رستم پرسید: دیگر چه؟ و گفت: و این‌که مردمان، فرزندان آدم و حوّایند و همه از یک پدر و مادر. سخن اخیر به‌معنای نفی فاصله‌های طبقاتی بود که در ایران جزء اساسی‌ترین اصول در ساختار نظام سیاسی، اجتماعی و اقتصادی به‌شمار می‌رفت.
اما بخش ثانویه:
عمر برای تشویق مسلمین به پیوستن به جبهه‌ی نبرد، هوای غنایم خسروان را در دل‌هایش ایشان افکند». ابو عبیده فرمانده‌ی مسلمین به هر قومی از تازیان که می‌گذشت آنان را به جهاد و ربودن غنایم برمی‌انگیخت.
دست یافتن یکی از دو نیکی، شهادت و فیض آخرت یا بهره‌ی این جهانی شعاری بود که به‌منظور فرا خواندن اعراب مسلمان به جنگ پیوسته تکرار می‌شد.
اصولاً پیشنهاد مسلمین به مردم مقابلشان سه گونه بود: مسلمان شود و از حقوق مسلمانی برخوردار شوند؛ جزیه دهند و بر آیین گذشته‌ی خود باقی بمانند و سرانجام این‌که جنگ را انتخاب کنند. در مجموع انگیزه‌ی فتوحات در دوره‌ی اولیه بسیار متفاوت با دوره‌های بعدی است. زیرا در دوره‌های بعد خصوصاً‌ در عهد اموی، فاتحان بیشتر به انگیزه‌ی کسب مال و غنیمت و شهرت جنگ می‌کردند.
مردم ایران با شنیدن شعارهای مسلمانان مبنی بر برابری میان مردم، زمینه‌ی پذیرش حکومت مسلمانان را آماده کرده بودند. آن‌ها شاهد فرار یزدگرد سوم بودند که با چندین هزار نفر از درباریان چگونه از برابر اعراب گریختند و هر کجا که وارد می‌شدند بار جدیدی از مخارج را بر دوش مردم می‌گذاشتند. گفته‌اند که سپاه ایران در منطقه ا‌ی جنگی که در همان زمان منتظر اعراب بودند بر مردمان منطقه ستم می‌کردند تا آن‌جا که فریاد اعتراض رستم بلند شد و گفت: «ای پارسیان، عرب‌ها با این‌که با این مردم در حال نبردند رفتاری بهتر از شما دارند و کردارشان بهتر از شماست، بی‌دلیل نبود که شماری از سپاهیانی که از اصفهان به‌سوی جبهه‌ی نبرد برده شدند مسلمان شدند و به اعراب پیوستند حتی پس از قادسیه، یک گروه چهار هزار نفری از ایرانیان به مسلمانان پیوستند.» آن‌ها گفتند: «ما چون دیگر مجوسان نِه ایم، ما را پناهگاهی نیست و اینان ارج ما نشناسند. رأی صواب آن است که به آیین تازیان درآییم و بدیشان عزیز گردیم.» نیروهای دیگری هم از سپاه ساسانی در شوشتر به ابوموسی اشعری پیوستند.
البته اگر منصفانه به قضیه بنگریم همان‌طور که در منابع تاریخی هم به آن اشاره شده است انگیزه‌های مادی مسلمانان نیز عاملی در جهت پیش‌برد فتوحات اسلامی بوده،البته با توجه به این‌که در شریعت اسلام یک پنجم غنایم برای دولت و مابقی آن در بین جنگجویان تقسیم می‌شود.باید در نظر بگیریم که این انگیزه در سال‌های اولیه‌ی فتوحات کم‌ رنگ تر از جنبه‌های معنوی آن بوده است. نکته‌ی دیگری نیز قابل بیان است و آن این‌که ایرانیان عهد ساسانی غالباً زرتشتی مسلک بودند و اعتقاد به ثنویت و دوگانه‌پرستی داشتد. آنان خدای خیرات را اهورا مزدا و پروردگار خبائث و اشرار را اهریمن می‌شناختند که ورود آیین یکتاپرستی اسلام تضادی برای ایرانیان در پذیرش آن، به وجود نیاورد، در واقع ایرانیان دوگانه‌پرست خداوند را به‌جای اعتقاد به اهورا مزدا به‌عنوان خالق مطلق پذیرفتند و شیطان را جایگزین اهریمن کرده و تمام شرائر آن را به شیطان نسبت داده و او را به عنوان آفریده‌ی خداوند پذیرفتند. همان‌طور که درتاریخ آمده: «ایرانیان از دو جهت، نوعی هم‌فکری با اعراب مسلمان داشتند: نخست آن‌که می‌توانستند اعتقاد به اهورامزدا و اهریمن را با تغییری به اعتقاد به خدا و شیطان تبدیل کنند. دوم و مهم‌تر آن‌که سخت به معاد،‌بهشت و دوزخ اعتقاد داشتند. می‌دانیم که کلمه‌ی «فردوس» به‌معنای «بهشت» از اساس، ریشه‌ی فارسی دارد و عقیده‌ به جهان آخرت در آموزه‌های اسلامی، بیش از هر دینی با دین زرتشتی همسانی دارد.


  • جناب آقای مصطفی احمدی

یک دیدگاه

  1. کاش تو این برسی حساب پیروان حضرت علی ع رو از خلفا و پیروانشون جدا می کردید
    دستتون درد نکنه

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.