توجه * توجه

سایت در دست بازطراحی است

لطفا صبور باشید

خانه / پژوهش و تحقیق / مشروعیت و مقبولیت ولایت فقیه در اندیشه ی امامیه

مشروعیت و مقبولیت ولایت فقیه در اندیشه ی امامیه


مشروعیت و مقبولیت ولایت فقیهمعنای لغوی مشروعیت و مقبولیت

مشروعیت از ریشه «شرع» گرفته شده و شرع یعنی آنچه که خداوند با آن، بر بندگان امر و نهی می کند. [۱]

ریشه «شرع» در کتاب مفردات الفاظ قرآن کریم، اینگونه معنا شده است: «مصدر است که به صورت اسم برای راه، به کار رفته است. سپس برای راه خدایی و الهی استعاره شده است.» [۲]

معنای مقبولیت نیز از ریشه «قَبَلَ» گرفته شده است، بدین معناست: «اخذ شیء و گرفتن آن.» [۳]

تعریف اصطلاحی مشروعیت

همانطوری که در مقدمه بیان شد، برای برقراری نظم، امنیت و پیشبرد مجموعه ای از افراد بشر، به سمت هدفی معین، نیاز به قدرتی حاکم است تا با کمک از حق حاکمیت خود، راه را بر منکران بسته و در برابر هر نوع قانون گریزی، بی نظمی و هرج ومرج با دلگرمی تمام بایستد. سؤال اصلی این است که حق فرمانروایی و حکومت یک گروه و یا حتّی یک فرد معین از کجا نشأت می گیرد؟ به بیانی واضح تر، با چه معیار و ملاکی، عده ای چنین حقی را به خود می دهند تا مردمی که مخاطبان مستقیم خود در صحنه سیاسی هستند را مورد امر و نهی قرار داده و مردم نیز خود را فرمانبردار ومطیع فرامین آنها بدانند؟ إعطاء حق حاکمیت به دست کیست و چگونه إعطاء می­شود؟ پاسخ به سؤال مزبور، همان معنای اصطلاحی مشروعیت یعنی حق ریاست وفرمانروایی در علم سیاست است.

تعریف اصطلاحی مقبولیت

در شرح معنای مشروعیت به این نکته پرداختیم که هر حکومتی برای فرمانروایی، نیاز به حجتی دارد تا به وسیله آن، هر منکری را ساکت کرده و با استدلالی تام مبنی بر حق حاکمیت خود، مردم تحت سیطره خویش را با اهدافی مشخص، امر ونهی کند.

با توجه به معنای مشروعیت، به تشریح مفهوم مقبولیت می پردازیم.

یک حکومت مشروع زمانی قادر به عملی ساختن اهداف و برنامه های خود خواهد بود که اکثریت افراد جامعه، خود را مسئول و مطیع در برابر فرامین و نواهیِ حکومت بدانند.

در حقیقت اعتماد و پذیرش مردم [۴] نسبت به فعالیت های دولت، شرط اساسی موفقیت یک حکومت است. تا زمانی که مردم یک محدوده جغرافیایی، خواستار اعمال قدرت از ناحیه حاکمیت وقت نباشند، در علم سیاست، آن حکومت فاقد مقبولیت لازم در جهت اعمال قدرت خود، خواهد بود. [۵]

با رعایت اختصار به توضیح دو واژه مشروعیت و مقبولیت پرداختیم؛ اکنون نوبت به بیان رابطه این دو با یکدیگر از نگاهی اسلامی رسیده است.

در این بخش، سزاوار است که به پاسخ این پرسش بپردازیم که آیا تفاوتی بین مشروعیت و مقبولیت وجود دارد، یا خیر؟ و آیا اینکه مقبولیت و پذیرش اکثریت مردم یک جامعه، منجر به مشروعیت حکومت می شود یا خیر؟

در ظاهر امر، ممکن است این پاسخ به ذهن هر کسی خطور کند که هرگاه یک حکومت از مقبولیت اکثریت افراد جامعه اش برخوردار باشد، قادر به اعمال قدرت بوده و دارای حق فرمانروایی است. این طرز تفکر در دنیای امروز، طرفداران زیادی دارد. تمام کسانی که الفاظی از قبیل «دموکراسی» و حکومت مردمی را بر زبان جاری می کنند قائل به این نتیجه هستند که مقبولیت، مشروعیت آور است و رابطه بین آن دو، تساوی است.

در کتاب فلسفه سیاسی، اثر جِرالد سی. مَک کالوم [۶] آمده که: «از نظر فیلسوفان سیاسی، بنیادی ترین مسائل، عبارت است از اینکه چرا رضایت افرادِ حکومت شونده باید برای مشروعیت حکومت یا اجتماع سیاسی لازم و یا کافی باشد؟» [۷]

با توجه به آنچه که در این کتاب، پیرامون نظر فیلسوفان سیاسی بیان شد، در می یابیم که رضایت حکومت شوندگان، شرط لازم و یا کافی و جدایی ناپذیر از مسئله مشروعیت و اعطاء حق حاکمیت فرض شده است واصلا نوبت به آن نرسیده که یک چنین حقی برای مردم ثابت شود.

اینگونه نظریات، خالی از اشکال نیست؛ اما در این پژوهش در صدد نقد و بررسی مبانی و نتایج آنها نیستیم.


  • جناب آقای مصطفی احمدی
  1. العین،ج۱،ص۲۵۲٫
  2. مفردات الفاظ قرآن کریم،ج۱،ص۴۵۰٫
  3. لسان العرب،ج۸، ص۱۷۵٫
  4. نظام سیاسی اسلام، علی اصغر نصرتی، ص ۲۶۵٫
  5. ر.ک: نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، محمدتقی مصباح یزدی،ص۱۶ .
  6. Gerald Cushing Mac Callum
  7. فلسفه سیاسی، جرالد سی. مک کالوم، ترجمه بهروز جندقی، ص ۲۸۸٫

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.